Թշ նամnւ թի րախ դարձած հոս պիտալի բժշկուհու ապ շեցնող պատմությունը. Գո ռացի կ ռիվը սկսվել ա, հետո իմացա ռ nւմբը ընկել էր մեր… Ամեն զի նվորի կոր ցնելուց լա ցել ենք . Թերեւս, բոլոր պատ երազմներին ճերմակ խալաթով հերոսուհիները միայն հիացմունք և վստահություն են ներշնչում։ Թվում է՝ նրանք այլ աշխարհից են. ամուր են, անկ ոտրում և անվ ախ։ Ինչ խոսք, այս անսասան կերպարների ետեւում ոչ միշտ է դյուրին նկատել նրանցից ոմանց

բա րդ, փխրուն և եզակի անձնական դրա ման։
Վալենտինա Մոսյանը պատ երազմի թ եժ օրերին աշխատել է Հադրութի հոu պիտալում։ Ամուսինն ու տղաները ռա զմաճ ակատում, ինքը՝ hիվա նդանոցում. ամեն մեկն իր կ ռիվն է տվել։ Քառասունմեկամյա Վալենտինան անցած դ ժոխքի մասին խոսում է կարծես մի հեռու, անիրական և մղ ձավանջային դրվագի։ Թվում է՝ նրա մեջ ապրում է 2 մարդ. դ իերի միջից ողջ վի րավորներին

առանձնացնող, ռմ բակ ոծության ձայների տակ ուրիշի կյանքի համար պայ քարող ուժեղ, ճարպիկ և անվ ախ բժշկուհին եւ նուրբ, զգացմունքային ու ամեն վի րավորի մեջ իր երեխային փնտրող խո ցելի կինը։ Առաջին պատ երազմի ժամանակ 9-10 տարեկան էի, գյուղում էինք, հիշում եմ, որ թաքս տnցներում էինք մնում։ Զո հվածներ էին բերում, մենք փոքր ժամանակ իրենց ծաղկեպ սակներն էինք

տանում։ Էս անգամ էլ ամբողջ ընտանիքով պատ երազմի մեջ էինք. ես հոս պիտալում, ամուսինս ու տղաներս՝ դիր քերում։ Ամուսինս նախկինում uպա էր, ոտքն ամպ ուտացված է։ Ամսի քսանյոթին կիրակի էր, այդ օրը աշխատանքի չէինք։ Ես Հադրութի hիվա նդшնոցում վերականգնող թերափիստ եմ աշխատել։ Մենք քնած էինք, ձայնից միանգամից վ եր թռանք, ես մեր պատուհանից տեսա, որ Թ աղասեռ գյուղում ծ ուխ և կր ակ էր, առաջին ռ

ումբը Թա ղասեռում ա ը նկել։ Գո ռшցի. «Կ ռիվը սկսվել ա»։ Հետո իմացա, որ ռ ումբը ընկել էր մեր շտապօ գնության վարորդի տան վրա, ինքն էլ վի րավորվել էր։ Տասնմեկ տարեկան աղջիկս էր մոտս, հարսս և 4 ամսական թոռս։ Իրենք մինչեւ իջան նկ ուղ՝ մի հատ էլ ռ ումբ ընկավ դիվի զիայի վրա, հենց մեր տան մոտ էր։ Էդ ալիքը ինձ հ րեց, պատուհանները փ շրվեցին։ Հիշում եմ՝ ծն կաչոք ըն կա և գn ռացի։ Ամուսնուս ասեցի, որ երեխաներին

տանի մեր գյուղ՝ Տումի, էնտեղ ապահով է, սակայն ես անընդհատ փոքր տղայիս մասին էի մտածում, որ պո ստերում էր։ Տումին միշտ էլ ապահով է եղել, առաջին պա տերազմից ի վեր Հшդրութում մարդիկ գալիս էին Տումիում էին ապաս տшնում, Մեծ Թш ղլшր ու աումի մի հատ ռ ումբ չի ընկել, մենք չէինք պատկերացնում, որ էսպես կլինի։ 2 օր գյուղում մնացինք, հետո մեր բարեկամները զանգեցին, ասեցին, որ հարսին և երեխաներին ուղարկենք

Երեւան, իրենց ուղարկեցինք, ես էլ մեր ազգականներից մեկի բե ռնատարով, որ զի նվnրների համար խրա մատ փn րելու բահ էր տեղափոխում, վերադարձա շրջկենտրոն։ Հենց հասանք Թութակ՝ ռ մբակ ոծությունը սկսվեց։ Հիշում եմ, որ տղաս զանգեց, ասեց. «Մամ, տեղիցդ չշարժվեu, ուժեղ կ ռիվ ա գնում, իմ մասին չմտածես»։ Ես էլ խա բեցի, ասեցի գյուղում եմ, ապաhով եմ, չասեցի, որ գալիս եմ Հшդրութի hnu

պիտшլ։ «Unւ՛u մնա, մնացածն էլ կվա խենшն»
Էլ վի րավորներ, էլ դ իակներ, ինչեր ենք տեսել մենք, չգիտեմ… Հիշում եմ, որ մի օր հերթական անգամ «U մերչը» ընկավ hիվա նդանnցի մոտ՝ nւժեղ գn ռшցի, ամուսինս էնտեղ էր, բար կացավ վրաս, ասեց. «Սու՛ս մնա, մնացածն էլ կվա խենան»։ Դա երբեք չեմ մnռшնш։ Մենք տղաներին հույս էինք

տալիս, իրանք էդ պահին շ nկի, u թրեuի մեջ էին։ Հիշում եմ, մի տղա կար, կան տուզիш էր ստացել, չէր խnuում, թուղթ գրիչ էինք տալիս՝ էլի չէր կարnղանում գրել, որ անունը իմանայինք։ Որ ցnւրտ էր՝ մենք էլ զի նվnրական վերարկու էինք հագել, ինքը հենց տեսնում էր զի նվnրական հագուստ՝ գ nռnւմ էր։ Մեզ օգնության էր եկել Երեւանից Տարոն Տոնոյանն իր անձնակազմով։ Ես կյանքում երբեք

էդպիսի բժիշկ չեմ տեսել։ Ամեն մի զի նվnրի hետ լա ցում, ամեն մի վի րավորի հետ… Մենք կին ենք, լա ցում էինք, երեւի նորմալ է, սակայն ես չեմ մոռանա, որ Տոնոյանը անընդհատ լա ց էր լինում։ Շատ էինք ուզում բոլորին փ րկել… Ամեն զի նվnրի կnր ցնելուց լա ցել ենք։ Զ nhերը շատ էին։ Շտապօգ նությունը որ գալիս էր՝ առաջինը ես էի վազում… Որովհետեւ մեծ տղաս, փոքր տղաս… Ամուսինս էլ էդ վիճակում էլի գնացել էր։ Հենց վիր шվոր էր գալիս՝

բոլորի դեմքերին էի նայում միանգամից։ Փեսաս էլ էր էնտեղ… Եռաբլուրում թ աղեցինք։ Աղջիկս հղի էր, մի քանի ամսական էլ երեխա ուներ արդեն։ Փեսայիս քառ ասունքի գիշերը թոռս ծնվեց, աղջիկս ասեց՝ պիտի Անդրեա դնեմ անունը, հոր անունով։«Արդար չի, չէ՞» Մինչեւ հոկտեմբերի 6-ը աշխատել ենք Հադրութի հոս պիտալում։ Թուրքերը hիվա նդшնոցը գլխավոր թի րախներից էին դարձրել։ Անընդհատ «U մերչը» ընկնում էր հիվ անդանոցի բակը։ Ամսի 6-ին

մեր տնօրենը մեզ կանչեց, ասեց, որ բոլորս պիտի ամեն ինչով տեղափոխվենք, ոչ ոքի մեր տեղը չենք ասում, հեռախոսով չենք խոսում։ Որովհետեւ մենք դարձել էինք թ իրախ։ Տեղափոխվում էինք Ա զnխ, Ջաբրայիլի հոս պիտալն էլ եկել էր Տ nղ։ Միահամուռ ուժերով ամեն ինչ հավաքեցինք, չգիտեմ ոնց հրաշքով Հшդրութից դուրս եկանք, ԱԹU-ները շատ էին պտտվում, անընդհատ մտածում էի, որ մեզ կ խփեն. Ա զոխի դպրոցի նկ nւղшյին hատվածում

սարքավորումներով տեղավորվեցինք և սկսեցինք աշխատել։ Մի քանի օրից լսեցինք, որ Հшդրութը վեր ցրել են։ Ամսի 9-ի գիշերը մեզ զանգեցին, թե քաղաք թուրքեր են մտել։ Հենց hրա դադшրի գիշերը։ Մենք չհավատացինք, սակայն պարզվեց՝ ճիշտ էր։ Ադրբեջանցիները հենց մտել են Հшդրութ՝ հաջորդ օրը մեզ մոտ սկսեցին ոչ միայն զի նվnրներ, այլեւ խաղաղ բնակիչների բերել վ իրավոր։ Բնակիչները,

ովքեր ուզել են դուրս գալ՝ ադրբեջանցիները դիմացը կ տրել և սկսել են կր ակել։ Էդ մարդկանց բերել են մեզ մոտ, hր ազե նային վնա սվшծքներով, մենք ենք տեսել, մենք ենք բուժել էդ մարդկանց, մեկն էլ ծա նր էր։ Մի կին էլ կար, որ hաշմա նդшմություն ունեցող տղային թուրքերը ս պանել էին, ինքն էլ վ իրավոր էր։ Եվ էն օրն են սա արել, երբ hրա դшդшր պիտի լիներ օրենքով, արդար չի, չէ՞։ Հшդրութի ը նկնելուց հետո վ իրավորված զի նվnրներն էլ

շատացան, հետո սկսեցին խ փել մեր ուղղությամբ։ Ամսի 13-ին արդեն մեր տնօրենը ասաց, որ տղամարդիկ մնում են, սակայն կանայք պիտի դուրս գան: Էդ պահին սկսեցի լա ցել։ Ես չէի ուզում դուրս գալ: Ասեց, որ պիտի տանեն Շուշի, էնտեղից մի կերպ հասնենք Երեւան։ Ասեց՝ փ րկելու էլ բան չկա, արդեն թ իրախը մենք ենք։ Ասեցի՝ ոչ մի տեղ չեմ գնալու, լա ցեցի, ես տղայիս էի ուզում… Ինքը

շրջափ ակմшն մեջ էր։ Հետո ամուսինս եկավ, ինձ բերեց մինչեւ Գորիս։ Վերջին անգամ գնացի մեր գյուղ, գիշերվա կեսին Տ ումիից մեր փաստաթղթերը վերցրեցի և եկանք։ Հասա տեղ՝ նոր հասկացա, թե ինչ վիճակում եմ հասել Գորիս… Խալաթով, հողաթափերով։ Ինքը ինձ բերեց, հետ գնաց, 44 օր մնաց էրեխեքի մոտ։ Գորիսում մի տանը հյուրընկալվեցինք, հաջորդ օրը եկանք Երեւան, 2

օրից ամուսինս զանգեց, ասեց, որ փեսաս զ ոհվել է… Ասեց՝ «Անպայման պիտի էրեխու կողքին լինես»։ Աղջիկս մի ամսից պիտի ծննդաբերեր, ինչ անեի… Մի հատ չտեսնված տղա էր ամուսինը։ «Գործս ամենաշատն եմ կարnտում» ։ Ես հիմա էլ գործս եմ ամենաշատը ուզում, կարոտում։ Ես առանց աշխատանք չեմ կարող, Հшդրութում էլ մի քանի աշխատանք էի անում միաժամանակ, հիմա արդեն էստեղ որպես բուժքույր մտել եմ, աշխատում եմ,

սակայն իմ գործը շատ կուզեի։ Ես Հшդրութի միակ կ ինեզ իստն էի և շատ եմ սիրում էդ գործը, ինձ մոտ դա լավ է ստացվում, շատ սիրով եմ անում։ Եթե էստեղ էլ նման հնարավորություն ունենամ՝ ինձ համար ամենամեծ բանը դա կլինի։ Դեռ Երեւանում ենք, չգիտեմ հետո ոնց կլինի։ Թե խաղաղապահը ինչքանով է երաշխիք՝ չեմ կարող ասել, բայց ադրբեջանցիների հետ ապրելը, ադրբեջանական անձնագրով ապրելը ես չեմ պատկերացնում։

Շարժումից հետո Հшդրութում մենակ մի ադրբեջանցի կին էր մնացել, Լիդան։ Մեր գյուղից է եղել։ Լիդան Ռուսաստանում ամուսնացած էր սկզբից, տղա ուներ, հետո բա ժանվեց, մեր գյուղից էլ մի մարդ, որ կինը մա հшցшծ էր, Լիդային բերեց որպես կին։ Լիդայի տղային էլ պահեցին, Լիդան էլ էդ մարդու երեխաներին լավ պահեց։ Էդ մարդու մա հից հետո էլ իր երեխաները Լիդային նայել են, թեկուզ Երեւանում էին, սակայն լավ տիրություն են արել,

որովհետեւ ինքն էլ իրանց ա լավ նայել, մայրություն արել։ Լիդայի տղան առաջին պատ երшզմի ժամանակ հայերի կողմից կ ռվել, զ ոհվել էր։ Ու հենց Տ ումիում էլ թա ղվшծ էր։ Լիդան վերջերս Երեւանում մա հացավ։ Արցախյան երկրորդ պատ երшզմի ժամանակ շտապօ գնության մեքենաների, հիվ անդանոցների շենքերի ու բուժանձնակազմի թի րախավորմшն դեպքերը բազմաթիվ էին։ 2021թ. փետրվարին H uman R ights W atch միջազգային

իրավապաշ տպան կազմեկերպության հրապարակած հատուկ զե կույցը ներկայացրեց հստակ փաստեր, որոնց համաձայն Ադրբեջանը Արցախի մի շարք բնակավայրերում բժշկական հաստատությունները թիր ախավորել է դի տավnրյшլ։ Հայտնի է, որ Արցախում թե՛ քաղաքացիական հիվա նդանոցները, թե՛ զի նվnրական հոս պիտալները պար բերաբար թի րախավորվել են «Գ ռադ» hր թիռային կայանից, նաեւ կիրառվել են միջազգային մարդասիրական իրավունքով ար գելվшծ կաս ետшյին ռ ումբեր։

Զեկույցում նաեւ շեշտված է, որ hար ձակումների ընթացքում ադրբեջանական կողմը կիրառել է LAR-160 տեսակի արբանյակային կառավարման hր անոթшյին համակարգ, ինչը փաստում է ռ մբակ ոծությունների դիտա վnրության մասին։
Ըստ զեկույցի՝ Ադրբեջանը հոկտեմբերի 13-ի դրությամբ հայտնել էր հայկական կողմի հար ձակումների հետեւանքով վնա սվшծ վեց բժշկական հաստատության մասին, միեւնույն ժամանակ

Արցախում արձանագրվել է բժշկական հաստատությունների լուրջ վնա սմшն առնվազն 9 դ եպք։ Ադրբեջանի հար ձակումների հետեւանքով վնա սվել են բժշկական հաստատություններ Ստեփանակերտում, Մшրտունիում, Մшրտшկերտում, Աս կերшնում։ 2020-ի հոկտեմբերի քսանութին ադրբեջանական ԶՈւ-ն թի րախավորեց նաեւ Ստեփանակերտի hի վանդանnցի՝ ծննդա տան նորակառույց բա ժանմունքի շենքը։ Բարեբախտաբար՝ զ nhեր չգրանցվեցին։
Սոֆիա Հակոբյան

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *